پتنت چیست؟ در مورد ثبت اختراع چه می دانید؟

پتنت چیست؟ در مورد ثبت اختراع چه می دانید؟

پتنت چیست

برای هر فرد خلاق، نوآور و ایده‌پردازی، ضروری است بداند پتنت چیست و چه مواردی را دربرمی‌گیرد. پتنت (Patent) که در زبان فارسی از آن با عنوان «ثبت اختراع» یاد می‌شود، ثبت حقی است که از سوی دولت به مخترع داده می‌شود و به وی اجازه می‌دهد دیگران را از ساخت، فروش و بهره‌برداری از اختراع برای مدت‌زمانی مشخص بازدارد. سیستم پتنت، در حقیقت برای تشویق نوآوری‌هایی که برای جامعه سودمند و منحصر‌به‌فرد هستند، طراحی و اجرا شده است. اغلب افراد شاید پتنت را همان حق کپی‌رایت یا چیزی شبیه آن بدانند، اما واقعیت آن است که تفاوت‌هایی آشکار میان این دو وجود دارد.

انواع پتنت

سه نوع پتنت مختلف وجود دارد: پتنت‌های کاربردی، پتنت‌های طراحی و پتنت‌های گیاهی.

  1. پتنت‌های کاربردی (Utility): رایج‌ترین نوع پتنت است و برای دستگاه‌ها، مواد شیمیایی و فرایند‌های نوین ایجاد شده است.
  2. پتنت‌های طراحی (Design): برای محافظت از شکل ظاهری و طراحی منحصربه‌فرد اشیای تولیدشده، مانند تزیینات سطوح یا طراحی کلی اشیا ایجاد شده است.
  3. پتنت‌های گیاهی (Plant): برای نوآوری در تولید غیرجنسی گونه‌های تازه و متمایز گیاهان، از جمله گیاهان پیوندی ایجاد شده است (تولید غیرجنسی به این معناست که گیاه با روشی به‌جز از راه دانه تکثیر شده باشد، برای نمونه با پیوند یا ریشه‌زایی از قلمه‌ها).

تشخیص اینکه چه چیزی شامل پتنت می‌شود: مقدمات

پتنت چیست - مقدمات

برای اینکه اختراعی کیفیت ثبت یا پتنت‌شدن داشته باشد، باید «نوآورانه» و «غیربدیهی» باشد. اختراعی نوآورانه است که در مقایسه با دیگر اختراع‌های مشابه‌، در یک یا چند بخش خود متفاوت باشد. همچنین نباید در کمتر از یک سال از زمان درخواستِ ثبت اختراع، در عرصه‌ی عمومی مورد بهره‌برداری، فروش یا ثبت از سوی مخترعی دیگر قرار گرفته باشد. این قانون در حقیقت، بازتابی از سیاست‌ عمومی است که به افشای زودهنگام پیشرفت‌های فناوری کمک می‌کند. از سوی دیگر، اختراعی غیربدیهی به شمار می‌رود که چنانچه کسی که در زمینه‌ی آن اختراع تخصص دارد، آن را پیشرفتی غیرمنتظره و شگفت‌انگیز تلقی کند.

سودمندی ثبت اختراع

مخترعی که برای دریافت پتنت کاربردی اقدام کرده است، باید ثابت کند که اختراع‌ وی سودمند است. اختراع باید کاربردهایی سودمند داشته و نیز قابل به‌کارگیری باشد. دستگاهی که نتواند هدفی را که برای آن طراحی شده است برآورده کند، سودمند نامیده نمی‌شود و در نتیجه، واجد شرایط برای پتنت یا ثبت شدن نیست. یک اختراع سودمند تنها زمانی برای دریافت پتنت کاربردی واجد شرایط است که در یکی از پنج دسته‌ی زیر قرار گیرد: یک فرایند، دستگاه، مصنوع، ترکیبی از مواد یا توسعه‌ی یکی از آنها باشد. به طور کلی، یک فرایند صنعتی یا فنی، روشی است که به کمک آن می‌توان تغییر فیزیکی مشخصی در ویژگی‌ها یا کیفیت مواد ایجاد کرد.

یک نوآوری را نمی‌توان پتنت کرد اگر:

  • اکتشاف باشد؛
  • نظریه‌ای علمی یا روشی ریاضیاتی باشد؛
  • اثری زیباشناختی، ادبی، نمایشی یا دیگر آفریده‌ی هنری باشد؛
  • طرح یا روشی برای انجام یک فعالیت ذهنی، بازی یا کسب‌وکار باشد؛
  • شیوه‌ای از ارائه‌ی اطلاعات یا خروجی یک برنامه‌ی رایانه‌ای باشد؛
  • اگر نوآوری ماهیتی فراتر از این جنبه‌های انتزاعی را دربرگیرد و در نتیجه، ویژگی‌هایی فیزیکی و ملموس داشته باشد (مانند دستگاهی ویژه برای انجام یک بازی جدید) در این صورت ممکن است بتوان آن را پتنت کرد.

همچنین نمی‌توان گونه‌‌های گیاهی، یک روش درمانی برای انسان یا حیوان از طریق جراحی یا مداوا یا روشی برای تشخیص بیماری را ثبت کرد.

نمونه‌هایی از ثبت اختراع نوآوری‌های قابل پتنت

این دسته‌بندی، همه‌ی نوآوری‌هایی را که توسط انسان عرضه شده‌اند و نیز فرایند آفرینش آنها را شامل می‌شود. نمونه‌هایی از نوآوری‌های قابل پتنت عبارت‌اند از:

  • نرم‌افزارها و سخت‌افزارهای رایانه‌ای؛
  • فرمول‌ها و فرایند‌های شیمیایی؛
  • باکتری‌ها، گیاهان و حیواناتی که از نظر ژنتیکی مهندسی شده‌اند؛
  • دارو‌ها؛
  • تجهیزات پزشکی؛
  • طراحی مبلمان؛
  • جواهرات؛

اقدام کردن برای ثبت اختراع محافظت از پتنت

برخلاف حق کپی‌رایت، پتنت به صورت خودکار ایجاد نمی‌شود؛ مخترع باید برای پتنت اقدام کند. وی باید در کمتر از یک سال از زمان علنی شدن اختراع خود در عرصه‌ی عمومی، برای نمونه شرح اختراع یا پیشنهاد فروش آن، برای پتنت اقدام کند. مخترع یا وکیل وی، باید پیش از اقدام برای دریافت پتنت، یک بررسی اولیه انجام دهد تا مطمئن شود که آیا واجد شرایط دریافت پتنت می‌شود یا خیر. در ایالات متحده، روند کار چنین است که درخواست پتنت و هزینه‌ی ثبت آن به اداره‌ی پتنت و نشان تجاری آمریکا ارسال و در آنجا توسط مأمور آزمونگرِ پتنت بررسی می‌شود.

پتنت چیست - اقدام برای محافظت

اگر پتنت به اختراع تعلق بگیرد، مخترع باید هزینه‌ای دیگر پرداخت کند تا دولت گزارشی درباره‌ی اختراع و نحوه‌ی بهره‌برداری از آن منتشر نماید. فقط یک وکیل متخصصِ پتنت یا آژانس پتنت می‌تواند پرونده‌‌های ثبت اختراع را پیش از اداره‌ی پتنت و نشان تجاری، تحت پیگرد قانونی قرار دهد. پیش از آنکه فردی بتواند به عنوان وکیل پتنت یا آژانس پتنت مجوز دریافت کند، باید دارای مدرک در زمینه‌های فنی یا علمی مشخص باشد.

پتنت چه حقوقی به مخترع می‌دهد؟

پتنت این حق را به شما می‌دهد که دیگران را از بهره‌برداری از اختراع یا نوآوری‌تان بازدارید، یا می‌توانید انتخاب کنید که افراد پس از توافق با شما، از آن بهره‌برداری کنند. همچنین، پتنت این حق را به شما می‌دهد که در برابر کسانی‌ که تخلف کرده‌اند، اقدامات قانونی لازم را انجام دهید و ادعای خسارت کنید. لازم نیست که مخترع برای بهره‌برداری از اختراع خود آن را ثبت کند، اما زمانی که اختراع عمومی شود، دیگر هیچ مراقبتی در برابر بهره‌برداری‌های احتمالی وجود نخواهد داشت و مخترع نیز دیگر نمی‌تواند آن را ثبت کند. دفتر مالکیت معنوی تضمین نمی‌کند که دیگران یک اختراع پتنت‌شده را کپی نکنند. بنابراین، این بر عهده‌ی دارنده‌ی پتنت است که اقدامات لازم را انجام دهد تا مطمئن شود که به طرح یا ایده‌اش تعدی نشده است. زمانی که ایده‌ای ثبت شد یا به عرصه‌ی عمومی راه یافت، دیگر نمی‌توان آن را ثبت کرد.

منبع: آکادمی بال پرواز